Các trường kinh doanh không chỉ dạy kinh doanh? (Phần 1)

Một thập kỷ trước, Roger Martin, chủ nhiệm khoa của trường quản lý Rotman thuộc đại học Toronto, chợt nhận ra một điều quan trọng, khi hiệu trưởng của trường mà con ông đang theo học mời ông đến gặp hiệu trưởng cũ của trường để tìm ra cách lặp lại thành công của bà ta.

Ông nhận ra rằng thành công của bà ta là nhờ vào việc suy nghĩ một cách thông suốt đối với những vấn đề ưu tiên mâu thuẫn với nhau và những sự lựa chọn tiềm năng, hơn là việc trông đợi vào những kế hoạch chuẩn bị sẵn. Điều này cũng tương tự đối với người quản lý của một công ty luật quốc tế rất thành công trong thị trấn.

“Khoảng khắc Ơ-rê-ka của tôi diễn ra khi tôi đã phác thảo được mối quan hệ giữa một người khéo ứng xử, một ngân hàng đầu tư – công ty luật nổi tiếng, và một hiệu trưởng trường cấp một”, Martin hồi tưởng. Tôi đã nghĩ: “Thật ngạc nhiên. Trong những vị trí hoàn toàn khác nhau, những người này lại có những suy nghĩ rất giống nhau, và có lẽ phải có điều gì đó đặc biệt trong kiểu suy nghĩ này”.

Những cái nhìn ấy đã thúc đẩy Martin bắt đầu ủng hộ những ý tưởng cấp tiến trong việc đào tạo kinh doanh: rằng học viên cần phải được học cách tư duy phản biện và sáng tạo hết mức ngang với việc học về tài chính và tính toán. Quan trọng hơn, họ cần được học cách tiếp cận những khó khăn từ nhiều góc độ và kết hợp nhiều cách tiếp cận để tìm ra phương thức tối ưu.

Năm 1999, mới có một vài người ở các trường kinh doanh trên thế giới có chung quan điểm với Martin. Nhưng một thập kỷ kèm theo sự suy thoái kinh tế, mọi thứ đã thay đổi: “Tôi cho rằng mọi người cần có những kỹ năng suy nghĩ sắc bén hơn, cho dù vấn đề là một câu hỏi giả định, hay nhìn một vấn đề dưới cái nhìn đa chiều”, đó là câu nói của David A.Garvin, giáo sư của trường đại học Harvard, đồng tác giả với Srikan M. Datar và Patrick G. Cullen của cuốn sách sắp ra mắt, Re-Thinking the M.B.A.: Business Education at a Crossroads.

Roger Martin của trường quản lý Rotman – người đang thay đổi cách dạy của các trường kinh doanh. Ảnh: NYTimes

Học cách tư duy phản biện – tưởng tượng ra những vấn đề và xem xét chúng theo nhiều quan điểm – về mặt lịch sử có liên quan đến những môn học đào tạo cơ bản, chứ không phải trong giáo trình dạy kinh doanh. Vì vậy nó đã làm thay đổi quan niệm của những nhà quản lý trường kinh doanh. Martin đã nói thành quả của mình như là “bằng MBA của những môn học đại cương”.

“Mục đích của việc học các môn học đại cương”, Martin nói, “Là toàn diện người học để họ có thể suy nghĩ rộng hơn và đưa ra những quyết định đúng đắn. Tôi cũng có cùng mục đích như vậy”.

Kể từ năm 1959, khi hai nghiên cứu của quỹ Ford và Carnegie đã chỉ trích các trường dạy kinh doanh quá chú trọng vào chuyên môn, hầu hết các chương trình đào tạo bằng MBA không quan tâm đến gì khác ngoài các vấn đề chuyên môn.

Không kể một vài ngoại lệ thì chương trình giảng dạy truyền thống bao gồm những lĩnh  vực riêng biệt như tài chính, marketing và chiến lược, với trọng tâm là phân tích định lượng và các phương pháp. Trong khi dù những môn học đại cương có thể cung cấp một vài điều đáng giá, thực tế thì chúng vẫn không có chỗ đứng trong các trường chuyên dạy kinh doanh.

Nhưng từ trước cuộc biến động về tài chính năm ngoái, việc hoạt động và điều hành kinh doanh đã thay đổi nhanh chóng, thị trường toàn cầu bắt đầu nhận ra giá trị của những nhà quản lý có thể tư duy một cách lanh lẹ trước mọi khung làm việc, mọi loại văn hóa công sở và kỷ luật khác nhau. Cuộc khủng hoảng tài chính đã nhấn mạnh mối quan tâm này – trong cả các trường dạy kinh doanh và giới doanh nghiệp.

Kết quả là một số trường dạy kinh doanh nổi tiếng đã có sự đánh giá lại, và trong một vài trường hợp, đã làm lại chương trình đào tạo MBA của mình trong vài năm gần đây. Và trong khi một vài cuộc tranh luận nghiêm túc về việc đưa những kiến thức đại cương tiếp cận với kinh doanh, rất nhiều thay đổi đã được đưa ra để kết hợp việc giảng dạy kinh doanh truyền thống với các môn học đại cương: phương pháp tiếp cận đa ngành, am hiểu về bối cảnh và những quan điểm về lịch sử toàn cầu, tập trung nhiều hơn vào quản lý và trách nhiệm xã hội và tất nhiên, học cách tư duy phản biện.

Hai năm trước, một trường đại học về kinh doanh ở Stanford đã thực hiện những thay đổi sâu rộng trong chương trình giảng dạy bao gồm việc chú trọng hơn đến những quan điểm đa ngành và những hiểu biết về bối cảnh văn hóa. Chương trình giảng dạy bắt buộc trong quý đầu tiên đã bao gồm lớp học về “Bối cảnh toàn cầu của quản lý và lãnh đạo chiến lược”. Sinh viên năm thứ nhất cũng phải theo học một khóa “tư duy phân tích và phản biện”.

“Nếu tôi thực sự hướng bạn vào sự nghiệp hoặc tới con đường giúp bạn tạo nên những ảnh hưởng lớn đến thế giới”, chủ nhiệm khoa Garth Saloner nói, “bạn cần phải có khả năng tư duy phân tích và phản biện về những vấn đề lớn trên thế giới”.

Saloner nói rằng Stanford muốn những sinh viên học kinh doanh của mình phát triển “một mắt nhìn có khả năng đưa ra những nguyên tắc để nhận biết quy mô của vấn đề”. Nói một cách khác, sinh viên cần phải cách tự hỏi bản thân: “Vì lợi ích của ai mà tôi đưa ra quyết định này?”

Sinh viên theo khóa học tư duy phản biện tìm hiểu những khó khăn, những vấn đề lớn đòi hỏi sự kết hợp tốt nhất giữa các lợi ích lớn. Ví dụ, Google có nên đặt máy chủ phục vụ những người Trung Quốc ở ngoài quốc gia này, điều có thể làm chất lượng dịch vụ kém hơn, hay tại quốc gia này, nơi mà nội dung có thể bị kiểm duyệt?

Nhưng sự thay đổi như Stanford là hơi xa so với thực tế. Trường đại học dạy kinh doanh ở Chicago đã quyết định tiếp tục chỉ dạy những môn học chuyên ngành. “Chúng tôi hài lòng với những gì mình đang làm, nó rất tốt và phù hợp với Chicago, giảng viên và lợi ích của chúng tôi”, trưởng khoa Edward A. Snyder nói.

Nancy McGaw, phó giám đốc của chương trình kinh doanh và xã hội của viện Apsen, một tổ chức phi lợi nhuận nghiên cứu những vấn đề về quản lý, cho biết: “Chúng tôi chưa thấy có những thay đổi quy mô lớn. Chúng ta đã đi qua cuộc khủng hoảng và mới có một vài người nói rằng chúng ta có thể làm khác đi và tránh nó vào lần sau. Nhưng có rất nhiều người vẫn tốt nghiệp khóa đào tạo bằng MBA mà chẳng được dạy gì về cách tư duy phản biện cả”.

John J. Fernandes, chủ tịch và là CEO của hiệp hội thúc đẩy sự phát triển của các trường đào tạo kinh doanh, ước tính rằng chỉ có khoảng 25% các trường trong hiệp hội đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong chương trình đào tạo, để nó tập trung vào vấn đề mà ông ta gọi là “sự tạo ra những nhà lãnh đạo bền vững”. Ông ta hy vọng sẽ đưa con số này lên 75% trong mười năm nữa.

Giáo sư Garvin của đại học Havard đồng ý rằng những sự thay đổi trên là có tính bắt buộc. “Tại thời điểm này, động lực cho sự thay đổi xuất phát từ thực tiễn, điều cần thay đổi cũng là thực tiễn, và một kế hoạch cũng đã có sẵn trong quy trình”.

Và một trong những kế hoạch đặc biệt nhất đang được triển khai tại trường Rotman. Ngoài những môn chuyên ngành như là tài chính và tính toán, học viên năm nhất còn phải học “Cơ sở của tư duy hội nhập”, tập trung vào khả năng hiểu và phân tích mọi người áp dụng mô hình nào trong cuộc sống của họ hàng ngày.

Martin đưa ra một ví dụ rằng học viên phải phân tích vì sao một cuốn sách lại trở thành “best seller”, và sau đó tìm hiểu cách để bóc tách mô hình để nhìn ra cái lõi giả thiết và chuỗi lập luận của nó.

Trong khóa học tiếp theo, học viên phải rèn luyện cái mà Martin gọi là “nghệ thuật và khoa học để xây dựng những mô hình mới”, thông qua những vấn đề thực tế, như là xây dựng mô hình phát triển cho một hãng hàng không, hay mô hình để phục hồi lại Yahoo Canada.

Vào năm thứ hai, học viên có thể chọn các môn khác nhau, từ những khóa học thiết lập tư duy trong trường hay những khóa nâng cao được dạy bởi Martin, được gọi với cái tên “tư duy đối lập”. Những khóa học nâng cao này tập trung vào việc phát triển và thực hành các kỹ năng cá nhân cần thiết để trở thành một nhà tư duy và quản lý thống nhất.

Trong một bài tập được lấy từ kinh nghiệm cá nhân của Martin, ông quay lại những hình ảnh mà trong đó học viên của ông đóng vai hai nhà lãnh đạo bất đồng với nhau về chiến lược chung của tập đoàn. Hai học viên khác đóng vai trò tư vấn, và thực tập kỹ năng mà Martin gọi là “những lời tư vấn quyết đoán” để tìm ra những giả định và lợi ích trong lý lẽ của từng nhà lãnh đạo. Những học viên sau đó sẽ tạo ra những sự lựa chọn mới để tạo ra những hướng giải quyết tốt hơn.

“Chúng tôi cùng phân tích cuốn băng với họ và để họ làm lại nhiều lần để xem họ sẽ làm tốt hơn như thế nào”, Martin nói.

Brant Carson, một học viên tốt nghiệp năm 2009 hiện đang làm việc tại McKinsey & Company nói: “Tôi luôn nghe thấy lời nhắc nhở của Roger trong đầu rằng mọi vấn đề đều không phải có cùng một giải pháp”.

(còn nữa)

- Bài viết của Lane Wallace (New York Times) trên HBS in the News -

Quốc Dũng dịch

Theo tuanvietnam.net